Pitru Paksha 2026: महत्त्वाचे नियम व पौराणिक कथा

पितृपक्षात भाद्रपद पौर्णिमेचे विशेष महत्त्व आहे कारण या दिवशी पौर्णिमेच्या तारखेला मरण पावलेल्या लोकांना तर्पण आणि श्राद्ध केले जाते. यासह पौर्णिमेच्या दिवशी श्रीष्टर्पन केले जाते.

ऋषी तर्पणची कथा ही एक अतिशय सुंदर कथा आहे, जी काळजीपूर्वक ऐकली पाहिजे आणि समजून घेतली पाहिजे. आख्यायिकेनुसार, अटापी आणि वातापी हे दोन असुर भाऊ होते. युद्धात वित्रासुर मारला गेल्यानंतर, दोन्ही असुरांनी ऋषींची हत्या करण्यास सुरुवात केली आणि त्यासाठी त्यांच्या भ्रामक शक्तींचा वापर केला. अतापीकडे इतकी दैवी जादूची शक्ती होती की तो मृत व्यक्तीचे नाव ठेवू शकत होता आणि त्याला पुन्हा जिवंत करू शकत होता. तर वातापी इच्छेनुसार रूप बदलू शकत असे.

हे दोन्ही भाऊ दिवसभर समुद्रात लपून बसायचे आणि रात्री त्यांना ठार मारण्यासाठी ऋषींना रात्रीच्या जेवणासाठी आमंत्रित करायचे. धाकटा भाऊ खाद्यपदार्थ बनत असे. त्यानंतर त्यांनी भाविकांना अन्नदान केले. मग जेव्हा ऋषीने खाणे संपवले, तेव्हा तो त्याचा भाऊ वातापी याला बोलवायचा आणि तो ऋषींचे पोट फाडून जिवंत परत यायचा. यावर कोणताही दुसरा मार्ग नव्हता. त्यानंतर देवता आणि ऋषींनी अगस्त्य ऋषींचा आश्रय घेतला. अगस्त्य मुनी हे अतिशय बुद्धिमान आणि ज्ञानी ऋषी होते.

ज्यावेळी अगस्त्य ऋषींनी समुद्राचे पाणी पिऊन आटप आणि वातप यांना संपवले होते तो भाद्रपद पौर्णिमेचा दिवस होता. देवांच्या विनंतीवरून आणि समुद्रात पाण्याच्या कमतरतेमुळे त्रस्त असलेल्या प्राण्यांवर दया करून ऋषी अगस्त्य यांनी समुद्राचे पाणी सोडले. यानंतर देवांनी सांगितले की, आतापासून भाद्रपद महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी पितृ पक्षाच्या पहिल्या दिवशी अगस्त्य मुनीचे तर्पण त्यांची पत्नी लोपामुद्रा हिच्याबरोबर करावे लागेल. यासह, इतर तेजस्वी ऋषींनाही तर्पण करावे लागेल. यामुळे पूर्वजांना पाणी आणि अन्न मिळेल आणि त्यांना समाधान मिळेल. त्यामुळे पितृ पक्षाच्या पहिल्या दिवशी अगस्त्य मुनीला तर्पण अर्पण करण्याची प्रथा आहे.

पहिल्या दिवशी शक्य असल्यास पुजाऱ्याकडून तर्पण करून घ्या. तुम्हाला हवे असल्यास तुम्ही ते स्वतः करू शकता. नैवेद्यामध्ये फळे, काकडी, तीळ, अक्षता, पांढरी फुले, कुश असणे आवश्यक आहे. दक्षिणेकडे तोंड करून पाणी आणि इतर साहित्य अर्पण करा. श्राद्ध करताना ओल्या कपड्यांमध्ये पूजा केली जाते.

ओम आगच्छ मुनि शार्दूल तेजोरास जगतपते। उदयन्ते लंका द्वारे अर्धोऽयं प्रति गृह्यताम् ॥

इस मंत्र से तीन बार अंजुली में जल लेकर भूमि पर छोड़ें।

इसके बाद फिर से जल अंजुली में जल लेकर तीन बार जल जल छोड़ें।

ओम कुम्भयोनि समुत्पन्न मुनीनां मुनिसत्तम्। उदयन्ते लंका द्वारे अर्थोऽयं प्रति गृह्यताम् ॥

ओम शंखं पुष्पं फलन्तोयं रत्नानि विविधानि च।

उदयन्ते लंका द्वारे अर्धोऽयं प्रति गृह्यताम्।

ओम काश पुष्प प्रतीकाश वह्निमारुत सम्भव।

उदयन्ते लंका द्वारे अर्धोऽयं प्रतिगृह्यताम्।।

अब इस मंत्र से ऋषियों से प्रार्थना करें।

ओम आतापी भक्षितो येन वातापी च महावलः। समुद्रः शोषितो येन स मेऽगस्त्यः प्रसीदतु।

अब देवी लोपामुद्र को इस मंत्र से एक बार जालांजि दें

ओम लोपामुद्रे महाभागे राजपुत्रि पतिव्रते।

गृह्यणार्ध्वम्मया दत्तं मित्रवारुणि बल्लभे।